De valkuil van de dictator

 

Istanbul, maart 2022

In een tijdsbestek van een paar weken slaagde Vladimir Poetin - een man die onlangs door Donald Trump werd beschreven als een strategisch "genie" - erin om de NAVO nieuw leven in te blazen, een versplinterd Westen te verenigen, de weinig bekende president van Oekraïne in een wereldwijde held te veranderen, de Russische economie te verwoesten en zijn erfenis als moorddadige oorlogsmisdadiger te verstevigen.

Hoe heeft hij zich zo kunnen misrekenen?

Om die vraag te beantwoorden, moet je de machts- en informatie-ecosystemen rond dictators begrijpen. Autocraten zoals Poetin bezwijken uiteindelijk voor wat de 'dictatorvalkuil' kan worden genoemd. De strategieën die ze gebruiken om aan de macht te blijven, leiden vaak tot hun uiteindelijke ondergang. In plaats van lange-termijnplanners te zijn, maken velen catastrofale fouten op de korte termijn - het soort fouten dat waarschijnlijk zou zijn vermeden in democratische systemen. Ze horen alleen van meepraters en krijgen daardoor slecht advies. Ze begrijpen hun bevolking verkeerd. Ze zien dreigementen pas aankomen als het te laat is. 

Sint Petersburg

Despoten zaaien al vroeg de kiem voor hun eigen ondergang, wanneer ze voor het eerst worden geconfronteerd met de afweging tussen het toestaan van vrijheid van meningsuiting en het behouden van een ijzeren greep op de macht. Na aankomst in het paleis is het verpletteren van afwijkende meningen en het opsluiten van tegenstanders vaak rationeel, vanuit het perspectief van een dictator: het creëert een angstcultuur die nuttig is om controle te vestigen en te behouden. Maar die angstcultuur heeft een prijs.

Despoten krijgen zelden te horen dat hun domme ideeën dom zijn, of dat hun slecht doordachte oorlogen waarschijnlijk catastrofaal zullen zijn. Eerlijke kritiek geven is een dodelijk spel en de meeste adviseurs vermijden dit. Degenen die durven te gokken, verliezen uiteindelijk en worden gezuiverd. Dus na verloop van tijd zijn de adviseurs die overblijven meestal meelopers die ijverig ja-knikken wanneer de despoot een of ander gek plan schetst.

Zelfs met zulke schijnbaar loyale trawanten staan despoten voor een dilemma. Hoe kun je vertrouwen op de loyaliteit van een entourage die alle reden heeft om te liegen en zijn ware gedachten te verbergen? 

Om dit probleem op te lossen, creëren despoten loyaliteitstests, griezelige charades om ware gelovigen te scheiden van pretendenten. Om te worden vertrouwd, moeten adviseurs namens het regime liegen . Degenen die absurde beweringen herhalen zonder te knipperen, worden als loyaal beschouwd. Wie aarzelt, wordt als verdacht beschouwd.

Veel mensen rond Poetin begrijpen die dynamiek, en daarom waren ze bereid Poetins bizarre bewering na te praten dat de Joodse president van Oekraïne, Volodymyr Zelensky, een 'neonazi'-staat voorzit . Zulke mythevorming kan ook plaatsvinden in democratieën, als je een leider in autoritaire stijl hebt. Bedenk eens hoeveel Republikeinen over elkaar zijn gevallen om de leugens van Donald Trump over de zogenaamd frauduleuze verkiezingen van 2020 te onderschrijven.

Protest tijdens het journaal van de Russische staatstelevisie, 15 maart 2022

.

Maar om aan de macht te blijven, moeten despoten zich zorgen maken over meer dan alleen hun adviseurs en trawanten. Ze moeten hun bevolking ook voor zich winnen, intimideren of dwingen. Daarom investeren dictators in door de staat gesponsorde media. 

Dit controlemechanisme brengt kosten met zich mee. Sommige burgers die gehersenspoeld zijn door staatspropaganda zullen een oorlog steunen die zeker averechts zal werken. Anderen verzetten zich persoonlijk tegen het regime, maar zullen te bang zijn om iets te zeggen. Als gevolg hiervan bestaat er geen betrouwbare peiling in autocratieën.  Dat betekent dat despoten zoals Poetin niet in staat zijn om de houding van hun eigen volk nauwkeurig te begrijpen.

Als je lang genoeg in een nepwereld leeft, kan het echt gaan aanvoelen. Dictators en despoten beginnen hun eigen leugens te geloven, die door de staat gecontroleerde media voortdurend worden gepropageerd. Dat zou kunnen helpen verklaren waarom de recente toespraken van Poetin opvielen als losgeslagen tirades . Het is zeker mogelijk dat zijn geest is bezweken voor zijn eigen propaganda, waardoor een verwrongen wereldbeeld is ontstaan waarin de invasie van Oekraïne, zoals Trump het uitdrukte, een ongelooflijk "slimme" zet was.

Berlijn, maart 2022

.

De risico's van een misrekening worden nog verergerd, zo heeft psychologisch onderzoek aangetoond, doordat de macht je letterlijk naar het hoofd stijgt , ook op een belangrijke manier die relevant kan zijn bij het verklaren van Poetins dure zet in Oekraïne. Hoe langer iemand aan de macht is, hoe meer ze een idee krijgen van wat bekend staat als 'illusoire controle', een verkeerde overtuiging dat ze de resultaten veel meer kunnen beheersen dan ze in werkelijkheid kunnen. Die waanvoorstelling is vooral gevaarlijk in dictaturen, waar er vrijwel geen checks of balances zijn, geen termijnen of vrije verkiezingen om iemand uit de macht te zetten.

Sommige Rusland-experts, zoals Fiona Hill, hebben onlangs gesuggereerd dat Poetin een groot deel van de pandemie geïsoleerd en alleen heeft doorgebracht, terwijl hij oude kaarten van het verloren Russische ‘imperium’ heeft bestudeerd. Alles bij elkaar genomen is het mogelijk om je voor te stellen hoe deze factoren samen Poetin ervan overtuigden dat zijn brute blunder in Oekraïne een goed idee was.

'Nee tegen oorlog in Oekraïne - Poetin moet opstappen!' - Moskou, maart 2022

.

Als despoten het verpesten, moeten ze op hun hoede zijn. Nogmaals, ze kunnen het slachtoffer worden van de dictator-valkuil. Om toekomstige vijanden te verpletteren, moeten ze loyaliteit eisen en kritiek onderdrukken. Maar hoe meer ze dat doen, hoe lager de kwaliteit van de informatie die ze ontvangen, en hoe minder ze de mensen kunnen vertrouwen die beweren hen te dienen. Het gevolg is dat, zelfs als regeringsfunctionarissen leren over complotten om een autocraat omver te werpen, ze die kennis misschien niet delen. Dit staat bekend als het 'vacuümeffect' - en het betekent dat autoritaire presidenten pas op de hoogte kunnen worden gebracht van pogingen tot staatsgreep en staatsgrepen als het te laat is. Dit roept een vraag op die Poetin 's nachts wakker zou moeten houden: als de oligarchen uiteindelijk een actie tegen hem zouden ondernemen, zou iemand hem dan waarschuwen?

Het is duidelijk dat Poetin niet gek is. Maar als we discussiëren over mogelijke eindspelen van de oorlog in Oekraïne, moeten we onszelf niet voor de gek houden. Poetin gedraagt zich, zoals veel despoten, niet volledig rationeel. Hij leeft in een fantasiewereld, omringd door mensen die bang zijn hem uit te dagen, met een geest die door meer dan twee decennia tiranniek gedrag is vergiftigd. Hij heeft een catastrofale fout gemaakt in Oekraïne - een fout die zijn ondergang kan inleiden.

Barcelona

.

Beiroet

.

Londen

.

Moskou

.

Parijs

.

Warschau

.

Foto's: HLN

Tekst: vrij vertaalde en verkorte weergave van een artikel van Brian Klaas in The Atlantic

.

In welke Poetin gelooft U?

Leonid Ragozin

The New Republic

   ‘De Krim is onderdeel van een groter verhaal: Rusland verandert drastisch van koers. Wat ooit een tamelijk softe autocratie was, ontwikkelt zich tot een zeer repressieve en in toenemende mate totalitaire staat met een informatiemuur die net zo effectief is als ten tijde van het IJzeren Gordijn. Binnen enkele maanden zal het een ander land zijn geworden en alleen een heel klein, non-transparant groepje mensen weet wat de plannen zijn.’

  ‘We kenden Poetin als een calculerende politicus die het hoofd redelijk koel houdt, maar alles wat hij heeft gedaan in de Oekraïense crisis weerspreekt dit beeld. Er is een sterk gevoel dat Poetin impulsief heeft gehandeld en niet volgens een uitgestippeld plan; dat de invasie van de Krim een spontane, niet doordachte reactie was op de Oekraïense revolutie.’

   ‘Wat gebeurt en in zijn hoofd? Welke perfecte storm schuilt achter het stalen gezicht? We weten het simpelweg niet – en dat is het meest beangstigende aan dit verhaal.'

John Mersheimer

The International New York Times

   ‘President Obama heeft besloten sancties tegen Rusland af te kondigen en de steun voor de nieuwe regering van Oekraïne op te schroeven. Dat is een grote vergissing, gebaseerd op hetzelfde denken dat de crisis veroorzaakte. Het zal tot meer problemen leiden. Volgens het Witte Huis is het allemaal Poetins schuld en zijn diens motieven illegitiem. Dat klopt niet. Poetins gedrag wordt gestuurd door dezelfde geopolitieke overwegingen die ook andere, zoals de VS, beïnvloeden.

   De wortel van het kwaad is der oostwaartse uitbreiding van de NAVO en de poging van Washington om Oekraïne uit Moskous invloedsfeer los te peuteren en in het Westen te integreren. Poetin ziet dat als een directe bedreiging van Russisch strategisch belang. En wie kan hem dat kwalijk nemen?’

  ‘Obama zou Ruslands veiligheidsbelangen moeten erkennen door te verklaren dat Oekraïne en Georgië geen NAVO-lid kunnen worden. Oekraïne moet een neutrale buffer worden tussen Oost en West. Is dat een verlies voor Amerika? Integendeel: de VS hebben een diepgeworteld belang om dit conflict te beëindigen. Goede relaties met Rusland zijn essentieel omdat de VS dat land nodig hebben in Iran, Syrië en Afghanistan en uiteindelijk ook om te helpen een evenwicht te creëren tegen China – de enige echte potentiële rivaal van Amerika.’

(Foto's Googled)

.

Go to hell, dictator!

Hannover, 8 april 2013

-

   Opnieuw is FEMEN er in geslaagd een politieke gebeurtenis een onverwachte wending te geven. Dit keer moest de ontmoeting tussen Poetin en Merkel er aan geloven. Groot was de verbazing op de gezichten van de hoogwaardigheidsbekleders toen ze de topless activisten op zich af zagen stormen, Poetin quasi-geamuseerd en Merkel zichtbaar geërgerd. ‘Go to hell, dictator!’ schreeuwden de vrouwen – ai, dat moet toch pijnlijk zijn.

   Opmerkelijk dat FEMEN toch weer door het netwerk van de beveiliging heen wist te breken. De gezichten van Sasha en Oksana, twee Oekraïense strijdsters van het eerste uur, mogen zo langzamerhand wel bekend zijn. Zitten die agenten te slapen of zijn de activisten zo slim?

   Het bezoek van Poetin aan Duitsland en Nederland, Rusland’s grootste handelspartners in Europa komt op een gevoelig moment. Er is vanuit het Westen veel kritiek op Rusland vanwege nieuwe wetgeving die voorlichting over homoseksualiteit verbiedt en de golf van inspecties waar niet-gouvernementele organisaties (NGO) aan onderworpen worden. Tel daarbij op de naar fraude riekende herverkiezing, de gevangenzetting van oppositieleden en demonstranten, de verbanning van leden van de punkband Pussy Riot naar een strafkamp…    

   Kortom, vele redenen om te protesteren tegen de komst van de kleine dictator en dat werd gelukkig dan ook gedaan, niet alleen door FEMEN in Hannover, maar ook in Amsterdam door met name Amnesty International en de homobeweging.

   Premier Rutte had het Parlement toegezegd een hartig woordje met Poetin over deze netelige kwesties te voeren, maar het heeft er alle schijn van dat hij zich heeft laten afblaffen. Zoals zo vaak wint in de Nederlandse politiek de kruidenier het van de dominee.

    En Merkel? Zij leek wel heel erg in haar nopjes met het bezoek van de voormalig KGB agent. Toch heeft ook Merkel de kwetsbare positie van de NGO’s aan de orde gesteld en benadrukt dat deze alleen kunnen functioneren als medewerkers in vrijheid en zonder angst hun werk kunnen doen. 

   Poetin kon haar geruststellen. Volgens hem is er niets aan de hand, is het onderzoek naar de NGO’s niet bedoeld om deze te verbieden, maar slechts om de geldstromen in kaart te brengen.

   ‘Ik heb niet gehoord wat ze schreeuwden, ik heb niet eens kunnen zien of ze blond, brunette of hazelnootkleurig waren,’ grapte Poetin over het optreden van FEMEN. Ook zei hij van de voorstelling te hebben genoten en dat deze had bijgedragen tot de promotie van de autobeurs.

   Maak dat de kat wijs! Het kan haast niet anders dan dat Poetin zich diep beledigd voelt. Het is ook niet de eerste keer dat hij door de vrouwen van FEMEN in zijn hemd wordt gezet.

Topless protest tegen Poetin - oktober 2010

.

Uit de kleren voor Poetin - oktober 2010

Verlos ons van de koning in het Kremlin - december 2011

Strijd om de stem van Poetin - maart 2012

Free Pussy Riot - augustus 2012

.

   Poetin zint op wraak. Er zijn naar aanleiding van de actie in Hannover niet minder dan vier rechtszaken tegen FEMEN geopend, waaronder de publieke belediging van een bevriend staatshoofd. De vier activisten zijn gearresteerd en moeten het stellen zonder telefoonverbinding.

   In de ogen van FEMEN is er in een democratisch Duitsland geen plaats voor vriendschap met een dictatoriaal Rusland, dat de mensenrechten aan zijn laars lapt. Daarbij heeft ze met haar actie de Duitse wet niet overtreden, maar valt deze onder de vrijheid van meningsuiting.

   FEMEN laat zich niet de mond snoeren en roept het Russische volk op om eensgezind uit 150 miljoen kelen te schreeuwen: ‘Fuck dictator! Go to hell!’

(Foto's FEMEN o.a.)

- 

Ontvoerd uit Kiev

Moskou, 23 oktober 2011

-

   Russisch activist Leonid Razvozzjajev heeft dinsdagavond in de Moskouse gevangenis tegenover mensenrechtenactivisten en journalisten details bekendgemaakt over zijn ontvoering vanuit Kiev en de daarop volgende dagen van marteling door Russische agenten.

   Razvozzjajev was in Kiev om politiek asiel aan te vragen, toen hij door vier gemaskerde mannen in een bestelbusje werd geduwd, dat hem over de grens naar Rusland bracht. Daar werd hij twee dagen opgesloten in de kelder van een afgelegen huis – in handboeien geslagen, met een masker over zijn hoofd, zonder eten en zonder toegang tot toilet.

   ‘Ze vertelden me: als je onze vragen niet beantwoordt, vermoorden we je kinderen,’ verklaarde Razvozzjajev tegenover een journaliste van New Times.

   Na bedreigd te zijn met de injectie van een ‘waarheidsserum’, dat hem voor de rest van zijn leven gehandicapt zou maken, heeft hij een schuldbekentenis getekend inzake de organisatie van massale rellen, samen met andere activisten van de Links-Front beweging. Het valt te vrezen dat na deze schuldbekentenis nieuwe arrestaties snel zullen volgen.

Moskou bij demonstraties eerder dit jaar

   Sinds de terugkeer van Poetin in het centrum van de macht – voor zover hij daar ooit is weggeweest – waait er een ongemeen gure wind door Rusland. Natuurlijk heeft Poetin in het verleden voor stabiliteit gezorgd, de Russen welvaart gebracht, maar daarvoor wordt nu alsnog de rekening gepresenteerd.

   Een aloude wet doet zich hier gelden: hoe langer iemand aan de macht is, des te dictatorialer wordt zijn bewind, des te corrupter het politieke systeem en des te sterker de repressie. Vorige week nog werden twee jonge vrouwen tot twee jaar strafkamp veroordeeld voor een onschuldig ‘punkgebed’ in de kathedraal van Moskou.

   Hoe gaat dit verder? Heeft Poetin soms de ambitie om in de voetsporen te treden van Jozef Stalin?

   Een andere vraag: wat is de rol van Oekraïne in dit ontvoeringsdrama? Het kan haast niet anders dan dat de Oekraïense autoriteiten van de plannen op de hoogte waren - ze hebben de Russische agenten in ieder geval geen strobreed in de weg gelegd. Dit geeft ook voor hier te denken.

   Met de parlementsverkiezingen voor de deur is president Janoekovitsj druk in de weer met een charmeoffensief, doet hij opzichtige pogingen de gunst van de kiezer te winnen, o.a. door verhoging van de pensioenen en het verlagen van de prijzen voor openbaar vervoer – dit ten koste van een oplopend begrotingstekort maar dit is van later zorg.

   Het ziet er naar uit dat Janoekovitsj in zijn opzet slaagt – zijn Partij van de Regio’s staat ruim voor in de peilingen. Toch zal waarschijnlijk ook hier een hoge prijs voor de cadeautjes moeten worden betaald. Het is maar waar je voor kiest, een paar dubbeltjes meer in de portemonnee of meer vrijheid en democratie...

   Of ben ik naïef en is dit een wat al te simpele voorstelling van zaken? Hebben de Oekraïeners wel een echte keuze behalve die van door de hond of de kat te worden gebeten?

(Foto's Googled)

.

      

Strijd om de stem van Poetin

Moskou, 4 maart 2012

   Zondagochtend hebben drie activistes van FEMEN geprobeerd de stem van Vladimir Poetin te stelen. De verrassingsaanval werd uitgevoerd in kiesdistrict 2079, het stemlokaal waar Poetin zojuist in gezelschap van zijn vrouw en voor het oog van de pers zijn stem had uitgebracht.

   ‘Stelen voor Poetin’, ‘De Kremlin Rat’, zo viel er op de naakte bovenlichamen van de activistes te lezen, ‘Poetin – een dief’ zongen ze in koor. Helaas slaagden de vrouwen er niet in om er met de buit van door te gaan: de stembus met de stem van Poetin. Politie schoot snel toe om de vrouwen te overmeesteren en af te voeren naar het bureau.

   De actie van FEMEN moet gezien worden als een middelvingerwijzing naar de boevenbende in het Kremlin die het verkiezingsproces ontheiligt door de resultaten te manipuleren. FEMEN dringt er bij de internationale gemeenschap op aan de gestolen verkiezingswinst van Poetin niet te erkennen.

   De Russische verkiezingen, al veel over gezegd en geschreven. Dit keer hadden de autoriteiten beloofd er alles aan te doen om ze eerlijk te laten verlopen. Toch waren er enkele uren na opening van de stemlokalen al weer talloze ongeregeldheden gesignaleerd. Zo pendelden er in Moskou bussen langs de verschillende stembureaus om mensen van buiten de stad in staat te stellen meerdere keren een stem uit te brengen.

   Waarom eigenlijk? Poetin zou sowieso gewonnen hebben - is het niet in de eerste, dan wel in een tweede ronde. De fraude vindt immers al in een eerder stadium plaats. Serieuze tegenkandidaten zijn er niet, krijgen geen kans. Wie er wel mogen meespelen: een oude communist, al jaren van de partij, een multimiljardair, nog een ander politiek vriendje… slechts figuranten in de grote Poetin show. Demonstranten worden steevast weggezet als verraders, die het land in chaos willen storten – wie van Rusland houdt, stemt op Poetin, zo luidt de boodschap.

   Zo kunnen we ons met FEMEN afvragen – en dat geldt helaas niet alleen voor Rusland, maar ook voor Oekraïne en talloze andere landen, waar met de democratie een loopje wordt genomen en verkiezingen niet veel meer voorstellen dan een slecht opgevoerd toneelstuk: waar blijft de echte oppositie?

   Volgens laatste berichten zijn Oksana, Irina en Anna veroordeeld tot celstraffen van respectievelijk 12, 5 en 10 dagen.

Foto’s Femen Livejournal, Ridus News